Auteur: Eline De Lepeleire (Het Firmament)

    Samenvatting

    Het archief van de Munt bevatte in 2010 een 50-tal decormaquettes en groeit tot de dag van vandaag steeds verder aan. De archiefdienst van de Munt ontwikkelde daarom een eenduidige procedure voor het creëren (in functie van een goede bewaring), bewaren, restaureren, registreren en ontsluiten van decormaquettes om de duurzaamheid voor de toekomst te garanderen. Ze baseerden zich daarvoor op verschillende internationale voorbeelden.

    Acties

    1. Identificeren van decormaquettes in het archief van De Munt.
    2. Verzamelen van expertise rond decormaquettes.
    3. Ontwikkelen van procedure voor het creëren (in functie van een goede bewaring), bewaren, restaureren, registreren en ontsluiten van decormaquettes (van toekomstige producties).
    4. Invoeren van procedure voor het creëren (in functie van een goede bewaring), bewaren, restaureren, registreren en ontsluiten van decormaquettes.

    Probleemstelling

    Aanleiding

    In 2010 werden er 50-tal decormaquettes geïdentificeerd in het archief van de Munt. Om dit overblijvende patrimonium te herwaarderen en meteen ook een methode uit te werken die voor maquettes van toekomstige producties zou kunnen gevolgd worden, werd er begonnen met een project ter beschrijving, restauratie en bewaring van decormaquettes in de archiefcollecties van de Munt.

    De decormaquette is in oorsprong slechts een werkdocument op schaal, een driedimensionale schets voor het uiteindelijke decor. Wat de decorateliers van theaters als een louter technisch hulpmiddel bij hun werkzaamheden beschouwen, wordt een zeldzaam voorwerp binnen het theatraal erfgoed. Deze tweeslachtigheid heeft een uiteenlopende kijk en behandeling in de verschillende departementen van een theater tot gevolg. Een oplossing vinden voor de decormaquettes was dan ook een echte evenwichtsoefening...

    Gewenste resultaten

    • Bestaande expertise inzetten voor de ontwikkeling van een methode voor het bewaren, restaureren, registreren en ontsluiten van decormaquettes
    • Procedure voor de omgang met decormaquettes van toekomstige producties
    • Herwaardering van de decormaquettes van de Munt

    Methode

    1. Bestaande maquetttes identificeren
    2. Expertise-opbouw rond decormaquettes
      • Opstellen en uitsturen van enquête rond decormaquettes
      • Bezoek aan twee instellingen
    1. Proces ontwikkelen voor het beheer van decormaquettes
      • Creatie van decormaquettes voor nieuwe producties
      • Bewaren
      • Registreren en ontsluiten 

    1. Bestaande maquettes identificeren

    In 2010, bij de aanvang van het project, werden er slechts een 50-tal decormaquettes geïdentificeerd in de Munt. Dit moeten we onder andere wijten aan de brand die in mei 1992 een hangar in de Barastraat te Anderlecht verwoestte met daarin de decors en decormaquettes van de Munt. Maquettes of losse onderdelen van recentere datum of stukken die konden ontkomen aan het vuur, bevonden zich op dat moment zowat overal verspreid in het theater. De bestaande maquettes werden geïdentificeerd en gekoppeld aan de producties waartoe ze indertijd behoorden.

    Maquettes op rekken
    Maquettes op rekken - © De Munt

    2. Expertise-opbouw rond decormaquettes

    Nadat de bestaande maquettes geïdentificeerd waren, was het aangewezen om een methode op punt te stellen door voort te bouwen op de ervaringen ter zake van operahuizen, theaters en andere instellingen die deel uitmaken van het SIBMAS (Société Internationale des Bibliothèques et Musées des Arts du Spectacle), het internationale netwerk voor theatraal erfgoed.

    2.1 Opstellen en uitsturen van enquête rond decormaquettes

    Om te beginnen werd een enquête met een standaard vragenlijst opgestuurd, waarin gepeild werd naar een hele resem aandachtspunten, zoals de oplossingen voor bewaring van maquettes en hun onderdelen en de daartoe gehanteerde materialen, de bepalingen in geval van transport, de belichting, de "ideale" oplossing en tot slot ook de absoluut te vermijden fouten. De oplossingen die uit de bus kwamen waren erg divers, gaande van erg eenvoudig tot erg ingewikkeld via de (ideale?) middenweg.

    2.2 Bezoek aan twee instellingen

    Na analyse van de resultaten van deze enquête, werd er gekozen een bezoek te brengen aan twee instellingen in Parijs om hun aanpak verder te bestuderen: de cel 'restauratie grafische documenten en maquettes' van de Bibliothèque nationale de France, en de Comédie-Française. Hoe deze twee Franse instellingen precies te werk gaan, kan je hier lezen. 

    3. Procedure voor het beheer van decormaquettes

    3.1 Creatie van decormaquettes voor nieuwe producties

    Vooraf moest er een schaal bepaald worden waarop alle toekomstige maquettes voortaan zouden worden gemaakt. Het tekenbureau bedacht vervolgens een “bouwpakket” in schuimkarton op schaal 1/25. Dit pakket wordt bezorgd aan elke decorontwerper en moet voortaan verplicht gebruikt worden bij de presentatie van een maquette. 

    3.2 Bewaren

    Maquettes in dozen
    Maquettes in dozen - © De Munt

    Zolang de voorbereidingsfase van de productie loopt, wordt de maquette bewaard op het tekenbureau. Zodra het decor op het toneel wordt opgebouwd, wordt ze in een bewaardoos overgebracht naar de archiefdienst of in haar “bouwpakket” naar de coproducent van de productie verzonden.

    De bewaardoos is een op maat gemaakte doos in triplex, gebaseerd op het model van de Comédie-Française met niet-verstikkende en omkeerbare oplossingen die voldoen aan de conserveringsnormen van de Bibliothèque nationale de France. De panelen worden met een zwarte acrylverf beschilderd (Frescolight-Lascaux) met precies even veel lagen aan de binnenzijde als aan de buitenzijde om spanningen ertussen te vermijden. De doos heeft een opening vooraan en een andere ter grootte van de helft van de bovenzijde, in 3mm dik brandwerend polycarbonaat. Elke bewaardoos krijgt een fiche met metadata om ze gemakkelijk te kunnen identificeren.

    3.3 Registreren en ontsluiten

    Wanneer een decorontwerper zijn maquette komt voorstellen in de schouwburg, wordt een specialist voor museale fotografie ingeschakeld die als taak heeft elke decorwisseling met een frontale opname vast te leggen. De archiefdienst maakt van dat moment gebruik om in de databank C.a.r.m.e.n. een eerste beschrijving van die maquette in te voeren.

    Wanneer de bewaardoos wordt overgebracht naar de archiefdienst, krijgen alle maquettes ook een definitieve beschrijving in de databank C.a.r.m.e.n.

    Resultaten

    Werden de gewenste resultaten bereikt?

    De Munt moest zich aanpassen aan de gevoeligheden van verschillende departementen binnen de instelling en zich schikken naar de eerste opdracht van de Munt, de creatie van nieuwe producties. Ook al was het omwille van budgettaire, structurele en logistieke redenen onmogelijk om de eisen in verband met preservering, conservatie en/of restauratie zover door te voeren als gespecialiseerde instellingen, toch is het archief er in geslaagd in het theater een proces te implementeren dat de duurzaamheid van de decormaquettes voor de toekomst kan garanderen. Ook de herwaardering van de decormaquettes van de Munt is geslaagd. Er werd een sluitende procedure ontwikkeld voor het beschrijven en fotograferen van de decormaquettes van toekomstige producties in functie van ontsluiting via de databank C.a.r.m.e.n. Daarnaast werden de maquettes tentoongesteld tijdens de persvoorstelling voor het seizoen 2011 en verwerkt in het introductiefilmpje voor ‘Opera at the cinema’ (2014). 

    Vaststellingen en aandachtspunten

    • Internationale voorbeelden van professionele actoren kunnen aangepast worden naargelang de eigen middelen
    • Door dit project te koppelen aan publiekswerking, werd het management overtuigd om budget vrij te maken
    CC BY