Auteur: Nastasia Vanderperren (PACKED vzw)

    Samenvatting

    In 2015 bestaat de Brusselse kunstorganisatie Beursschouwburg vijftig jaar. Ter ere van die verjaardag organiseerde Beursschouwburg allerlei festiviteiten waarbij teruggekeken werd naar het verleden, maar ook een blik werd geworpen naar de toekomst. Zo mochten voor deze gelegenheid jonge kunstenaars hun ding doen met het verleden van de instelling. Floris Vanhoof kreeg de opdracht om een videomuur te maken met het video-archief. Hoe maak je een nieuw werk met oude video’s uit het archief van een kunstenorganisatie?

    Dit verslag gaat enkel over de mogelijkheid tot het hergebruiken van archief voor nieuwe werk. Er wordt niet dieper ingegaan op de duurzame bewaring van videokunst. Meer info over duurzame bewaring van video- en mediakunst vind je op SCART.

    Probleemstelling

    Voor haar vijftigste verjaardag organiseerde Beursschouwburg allerlei festiviteiten: oude voorstellingen werden hernomen, oude werken opnieuw getoond en acties in het voetlicht geplaatst. Ook een aantal jonge kunstenaars kregen een creatie-opdracht om een nieuw werk te maken over (de geschiedenis van) het huis. Of zoals men zelf stelde: “De expo The future = Beurssc50uwburg brengt oude bekenden uit het 50-jarige verleden samen met (jonge) kunstenaars die aan de slag gaan met gebouw of geschiedenis.1Floris Vanhoof was een van die jonge kunstenaars. Hij mocht aan de slag gaan met archief van de Beursschouwburg.

    In najaar 2013 zag de film-, video- en beeldende kunstprogrammator van Beursschouwburg, Helena Kritis, een werk van Floris in Hectoliter. De kunstenaar creëerde er een grot met flikkerende beelden op tv-monitors, als onderdeel van de tentoonstelling ‘My Family’s Fossil Collection’. Het was een installatie waarin amateur-paleontologische vondsten van de kunstenaar en zijn familie gecombineerd werden met experimentele film, video en fotografisch werk. De fossielen werden er in verband gebracht met Floris’ relatief korte familiegeschiedenis en het ter ziele gegane videoformaat VHS.2 

    Dit sprak Helena aan, waarna ze Floris de opdracht gaf om voor Beursschouwburg een werk te maken met beelden van de geschiedenis van het gebouw. Hij gebruikte hiervoor het audiovisuele archief van de Beursschouwburg.

    Methode

    © Floris Vanhoof, Videomuur, 2015. Foto copyright: Bram Tack
    © Floris Vanhoof, Videomuur, 2015. Foto copyright: Bram Tack

    1. Identificatie van video's

    Het audiovisuele archief van Beursschouwburg bevond zich op twee plaatsen:

    1. bij Argos: het videoarchief van Beursschouwburg en De Nieuwe Workshop3 werd overgedragen aan Argos, centrum voor kunst en media (Brussel)4
    2. bij Beursschouwburg zelf: Helena ontdekte dat er in Beursschouwburg een winkelkar en een aantal dozen stonden met diverse videobanden, in formaten zoals Betacam, U-matic, Betamax, VHS, MiniDV en DVCAM. Niemand wist nog wat de inhoud van de videobanden was.

    Floris voelde zich aangetrokken tot de geschiedenis van de Beursschouwburg en de rol die de organisatie speelde in de ontwikkeling van de Belgische videokunst. In Beursschouwburg heeft experimenteel en jong werk altijd centraal gestaan. Multimedia- en videokunst namen er een belangrijke plaats in. Er was in de jaren ’80 een videotheek waar bezoekers ten alle tijden kunstfilms konden bekijken.5 Floris had zelf nog les gekregen van Frank Vranckx, die verantwoordelijk was voor de Videotheek en in de jaren ’80 voor De Nieuwe Workshop werkte, dat opgegaan is in de Beursschouwburg. 

    Omdat men niet wist wat er op de video’s van de Beursschouwburg stond, moesten eerst alle video’s één voor één afgespeeld worden. Nieuwsgierig naar de vondsten die hij zou doen, begon Floris in de zomer van 2014 alle video’s stuk per stuk te bekijken. Helena had voor ieder videoformaat afspeelapparatuur in Beursschouwburg gevonden.

    Op de videobanden stonden diverse zaken:

    • gefilmde jaarverslagen;
    • opvoeringen;
    • interviews;
    • vergaderingen;
    • performances;
    • concerten;
    • theatervoorstellingen;
    • videokunst;
    • lezingen.

    Uit deze videoregistraties selecteerde Floris vervolgens de fragmenten die hij het meest interessant vond. Dit waren onder meer beelden van:

    • een lezing van Mark Pauline over Survival Research Laboratories gecombineerd met demonstraties van Luc Steels, oprichter en hoofd van het Artificial Intelligence Laboratory aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB);
    • een lezing over een nieuwe huisstijl van Beursschouwburg;
    • Hollywood fragments, een found footage film van Albert Pepermans en Frank Vranckx;
    • interieuropnames van de nog niet verbouwde Beursschouwburg.

    2. Gebruik van video's bewaard bij Argos

    Na het opdoeken van De Nieuwe Workshop in 1985 werd Argos opgericht, dat zich vanaf dan toelegde op de distributie van videokunst. De video's van de Videotheek vormden een onderdeel van de collectie van Argos.6. In december 2000 - januari 2001 werd het videoarchief van de Beursschouwburg aan Argos overgedragen.7 Frank Vranckx was een van de bezielers van De Nieuwe Workshop en een van de drijvende krachten achter de videokunst in België. Hij was regisseur bij de Audiovisuele Dienst van K.U.Leuven en maakte met verschillende performers video’s. Daarnaast was hij zelf gestart met de Videotheek in de Beursschouwburg, waar hij ook programmator video en beeldende kunst was. Bezoekers konden in die Videotheek videokunst bekijken. Daarvoor had de Beursschouwburg overeenkomsten met grote distribiteurs zoals Montevideo en Electronic Arts Intermix. Een aantal van die tapes werden na afloop nooit teruggestuurd naar de distributeurs en bleven in Beursschouwburg. 

    Floris had het plan om ook de video’s van Beursschouwburg die zich ondertussen in de collectie van Argos bevinden te bekijken en te gebruiken voor zijn werk. Hier stootte Floris echter op moeilijkheden. De video’s die hij bij Argos selecteerde, waren nog niet gedigitaliseerd en mochten om conserveringsredenen niet afgespeeld worden. De oude videobanden zijn te kwetsbaar om ze ter raadpleging aan te bieden. Bij Argos had men ook begrepen dat Floris de videobanden (én niet een gedigitaliseerde versie ervan) wou gebruiken voor zijn installatie. Als collectiebeherende instelling vond Argos het niet verantwoord om deze videobanden hiervoor te gebruiken. Floris mocht bij Argos wel de hoezen van de videobanden bekijken.8

    Floris besloot vervolgens Frank Vranckx te interviewen en te filmen in Beursschouwburg en bij Argos terwijl ze de catalogus doorbladerden en de beelden in Beursschouwburg bekeken. In zijn periode bij de Videotheek had Frank zelf de catalogus gemaakt van de video’s waarover de Videotheek beschikte. Hiervan bestaan er nog verschillende versies. Het boeide Floris om te zien welke herinneringen en associaties deze handgeschreven archiefstukken bij Frank naar boven brachten.

    Ook deze nieuwe videobeelden werden gebruikt voor de videomuur.

     3. Bouwen van de videomuur

    © Floris Vanhoof, Videomuur, 2015. Foto copyright: Bram Tack
    © Floris Vanhoof, Videomuur, 2015. Foto copyright: Bram Tack

    De videomuur werd gemaakt met 26 beeldbuismonitors. Floris koos voor beeldbuismonitors omdat ze de weergaveapparatuur bij uitstek zijn om vroege videokunst op te bekijken. Daarnaast is het obsolete apparatuur en verslijten ze, net zoals de videobanden obsoleet zijn en verslijten. Floris maakte ook een magnetische schakelaar die het videosignaal over alle monitors verdeelde.

    Om de montage te maken, werden de video’s gedigitaliseerd en verder bewerkt. De digitalisering gebeurde bij Sint-Lukas Brussel. De beelden werden nog helderder gemaakt om een grote impact te geven op de beeldbuismonitors. Er werd niet gedigitaliseerd met het oog op langetermijnbewaring. Integendeel, de aspecten van verval vindt Floris juist interessant. Het is ook niet de bedoeling dat zijn kunstwerk voor de eeuwigheid mee gaat. De kracht van de magneet van de schakelaar die het videosignaal over alle monitors verdeelde, vervormde het signaal. Tevens werden de beelden steeds minder duidelijk, omdat het videosignaal verzwakte doordat het verdeeld werd over het grote aantal beeldbuismonitors.

     4. Opening van de videomuur

    De aftrap van de feestperiode van Beursschouwburg begon met een marathonfeest van vijftig uur waarin vijftig activiteiten aangeboden werden. Een van die activiteiten was “de live scheepsdoop van de videomuur”. Floris hield er een performance voor de videomuur. Een deel werd gefilmd voor het VRT-journaal; je kan hier het fragment bekijken.

    Resultaten

    • Er werd een videowerk gemaakt met het video-archief van Beursschouwburg. Floris is erin geslaagd om alle video’s in Beursschouwburg te bekijken en te identificeren en om de gewenste fragmenten te digitaliseren.
    • Door het werk van Floris werden de video’s van Beursschouwburg door de huidige medewerkers van de Beursschouwburg bij Argos “herontdekt”. Het video-archief dat Helena Kritis in Beursschouwburg ontdekte, werd ook naar Argos overgebracht en geïnventariseerd. Er worden stappen ondernomen om het te laten digitaliseren zodat het voor de toekomst bewaard blijft. 
    CC BY-SA