Auteur: Het Firmament

    Wat?

    Hier worden de verschillende soorten bewaarinstellingen die geschikt zijn voor de opname van kunstenarchieven en -collecties voorgesteld. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen archieven- en documentatiecentra en musea.

    Publiekrechtelijke archieven

    De publiekrechtelijke archieven in België verwerven en beheren overheidsarchief. Ze zijn niet verplicht om private archieven op te nemen. Wel hebben zij de taak om de historisch-maatschappelijke ontwikkeling van een bepaald geografisch domein (op federaal, provinciaal of gemeenteniveau) te documenteren. Naast de verplichte opname van overheidsarchieven worden de collecties van de verscheidene bewaarinstellingen dus aangevuld met private archieven die een belangrijke historische bron vormen.

    Federaal niveau: Algemeen Rijksarchief

    Het Algemeen Rijksarchief (ARA), al meer dan 175 jaar gevestigd in het centrum van Brussel, bestaat uit centrale diensten, de nationale coördinatiediensten en meer dan 70 km archiefbestanden. 

    De 18 Belgische Rijksarchiefbewaarplaatsen staan in voor een correcte bewaring van archiefstukken die werden gevormd en beheerd door de overheid. Het ARA verwerft en bewaart dus archieven van minstens 30 jaar oud, van de Bourgondische tijd tot heden, van de centrale instellingen van de nationale - nu federale - overheid. Maar ook ondernemingen, politici en privépersonen die invloed hebben uitgeoefend op het maatschappelijk leven vertrouwen hun archief toe aan het ARA. De instelling zorgt voor het beheer van al deze archieven en maakt ze vlot toegankelijk voor het publiek.1

    Website Algemeen Rijksarchief

    Provinciaal niveau: Provinciale Archiefdiensten

    De Provinciale Archiefdiensten zijn verantwoordelijk voor alle documenten opgemaakt of ontvangen door de beleidsorganen (Provinciegouverneur, Deputatie, Provincieraad, Provinciegriffier, Arrondissementscommissarissen), en de verschillende administratieve en technische Provinciale diensten. Naast het eigenlijke Provinciaal Archief nemen zij ook een aantal private archieven op.

    Stedelijk- en gemeenteniveau: stads- en gemeentearchieven

    De meeste steden en gemeenten in België hebben een eigen archiefdienst die publiekrechtelijk toegankelijk is. Ze bewaren overheidsarchief van hun gemeente of stad. De omvang en professionaliteit van deze archieven is sterk afhankelijk van gemeente tot gemeente. Maar de meeste gemeentearchieven zien het ook als hun plicht ook private archieven op te nemen. Het Felixarchief te Antwerpen is een mooi voorbeeld en verwoordt het als volgt: “De archieven die het geheugen van de stad vormen, moeten een zo goed mogelijke weerspiegeling zijn van de maatschappelijke activiteiten van de inwoners over een aaneengesloten periode. Door enkel overheidsarchieven te bewaren zou u een onvolledig beeld van de historisch-maatschappelijke ontwikkeling van de stad krijgen. Daarom zijn private archieven waardevolle en aanvullende bronnen voor de stadsgeschiedenis.”2

    Privaatrechtelijke archieven

    Naast de publiekrechtelijke zijn er ook de privaatrechtelijke archieven in België. Zij verwerven en beheren geen archieven van overheden, maar wel van private organisaties, verenigingen en personen. In tegenstelling tot de publiekrechtelijke archieven wijken zij doorgaans niet af van deze afbakening en zullen zij nooit overheidsarchief opnemen.

    Archief- en documentatiecentra op basis van maatschappelijk-filosofische stromingen

    Er zijn 4 archiefinstellingen op basis van maatschappelijk-filosifische stromingen erkend en gesubsidieerd door overheid.

    KADOC - KU Leuven

    KADOC-KU Leuven. Documentatie- en Onderzoekscentrum voor Religie, Cultuur en Samenleving (Leuven) concentreert zich op de evoluerende wisselwerking tussen religie, cultuur en samenleving in Vlaanderen sinds de tweede helft van de 18de eeuw. Archieven met betrekking tot de katholieke zuil tijdens 19de en 20ste maken een belangrijk deel uit van hun collectie en expertise. In de collectie van het KADOC is er speciale aandacht voor archieven van kunstenaars, architecten en ateliers, in het bijzonder in connectie met de katholieke neogotische beweging en de Sint-Lucasscholen.

    Website KADOC

    Liberaal Archief

    Het Liberaal Archief (Gent) is het centrale archief voor de liberale beweging in België/Vlaanderen. Het heeft als wetenschappelijke instelling tot doel het verzamelen, bewaren en ontsluiten van alle bronnenmateriaal over de liberale beweging van het begin van de 19de eeuw tot heden.

    Website Liberaal archief

    ADVN

    Het Archief en Documentatiecentrum voor het Vlaams-Nationalisme (Antwerpen) archiveert en bestudeert materiaal met betrekking tot de Vlaamse Beweging en andere regionale en nationale bewegingen.

    Website ADVN

    Amsab-ISG

    Amsab-Instituut voor Sociale Geschiedenis (Gent) is zowel een archief, een bibliotheek als een onderzoekscentrum. Het verzamelt bronnen over progressieve sociale bewegingen. Verder verzamelt Amsab-ISG materiaal van personen met een engagement in dergelijke bewegingen.

    Website Amsab-ISG

    Archief- en documentatiecentra op basis van een thema

    Letterenhuis

    Het Letterenhuis (Antwerpen) is het grootste letterkundige archief van Vlaanderen. Sinds januari 2004 is het Letterenhuis door de Vlaamse overheid erkend als het literaire archief van en voor Vlaanderen. In het Letterenhuis kan je terecht voor het bewaren van je toneelteksten.

    Website Letterenhuis

    [[organisations|9|Vlaams Theater instituut (VTi)]]

    VTi (Brussel) neemt een verantwoordelijkheid in het intensief documenteren van de podiumpraktijk. Het veld en de context worden geobserveerd, artistieke en beleidsmatige handelingen worden geregistreerd, geordend en toegankelijk gemaakt via de uitgebreide podiumdatabank, de bibliotheek en de website. Het VTi is een documentatiecentrum, en geen archiefinstelling, en kan dus geen archieven van kunstenorganisaties opnemen.

    Website VTi

    Conservatoriumbibliotheken

    • Antwerpen
    • Brussel
    • Gent

    Documentatiecentrum voor dramatische kunst

    'Centre de Documentation sur la Danse de Contredanse. Créé en 1990, il rassemble ce qui a trait à la danse comme art de spectacle, aussi bien en Communauté française de Belgique qu’ailleurs.'

    Website documentatiecentrum voor dramatische kunst

    Archiefinstellingen met geografische afbakening

    AMVB

    Het Archief en Museum voor het Vlaams leven te Brussel vzw verzekert als pluralistische instelling in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest de verwerving, het beheer, het onderzoek en de ontsluiting van archieven van Nederlandstalige Brusselse organisaties, personen en families. Het AMVB wil het verdwijnend collectief geheugen van de Brusselse Vlaming in de grootstedelijke samenleving (her-)ontdekken als onuitputtelijke bron van genoegen en educatie.

    Het AMVB maakt geen onderscheid op basis van thema of ideologie. Het richt zich op alle onderdelen van het Nederlandstalig (verenigings)leven in Brussel. Bovendien heeft het AMVB heel wat ervaring met (podium)kunstenarchieven: ze bewaren de archieven van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg, Beursschouwburg, Ancienne Belgique, Kaaitheater, Zinnema, Dito’Dito, De Parade, …

    Website AMVB

    Musea

    Modemuseum Antwerpen

    Centraal in het hartje van de Antwerpse modebuurt ligt het ModeMuseum Provincie Antwerpen, kortweg MoMu. Het museum beheert achter de schermen een collectie van ruim 25.000 objecten (kleding, schoenen, accessoires...) die echter niet voor het publiek toegankelijk zijn. Wel toont het MoMu wisselende thematentoonstellingen over een ontwerper of modehuis, of over een ander mode-gerelateerd thema.

    Website ModeMuseum

    Opmerking

    De diverse archiefinstellingen in ons land hebben een zeker acquisitieprofiel en nemen dus enkel die archieven op die binnen dit profiel passen. De komende jaren zullen de archieven deze profielen nog verder verscherpen.

    Kunstenarchieven passen vaak binnen het profiel van een bewaarinstelling omwille van maatschappelijkfilosofische, thematische of geografische argumenten. Een gemeentearchief kan zo bijvoorbeeld veel interesse hebben voor het archief van een amateurtoneelvereniging uit zijn gemeente omdat dit een mooie historische bron is voor het verenigingsleven van die gemeente. Of een bewaarinstelling op basis van maatschappelijkfilosofische stromingen heeft interesse voor het persoonsarchief van een kunstenaar omwille van zijn duidelijke ideologische strekking.

    In België bestaan er geen thema-archieven of gecombineerde instellingen die puur thematisch gezien geschikt zijn voor kunstenerfgoed. 

    Naast de beperkingen van de bewaarplaatsen heb je misschien zelf bedenkingen bij de opname in bepaalde bewaarinstellingen. Het is best mogelijk, en dat is je goed recht, dat je als gezelschap of individu niet gebonden wil zijn aan een bepaalde locatie (gemeente, stad of provincie) of maatschappelijk-filosofische stroming.

    CC BY-SA